Hoe blijf ik de ouder die ik wil zijn? 

Een echtscheiding zet druk op je ouderschap. Het doet je vaak twijfelen aan je eigen manier van aanpakken. Dit is voor iedereen anders. Voor jou zou het misschien gemakkelijker zijn om geen contact meer te hebben met je ex-partner. De pijnlijke wonden zouden dan niet steeds worden opengehaald. Maar je hebt samen kinderen en je kan niet volledig loslaten. Als ex-partner kan het jou deugd doen te vertellen hoe irritant en ellendig je de ander vindt. Maar in je rol als ouder, mag je dat niet. En dat is verdomd lastig, want je bent fundamenteel gekwetst. Bovendien is het zo moeilijk om te zien dat de persoon die jou zo gekwetst heeft, tegelijk nog zoveel betekent voor jouw kind. Het is alsof je niet alleen een partner verliest, maar ook een deel van je kind. Wanneer sterke emoties meespelen, dreigt dat de invulling van je ouderschap op een voor jou onzichtbare manier mee te beïnvloeden (Maes en Cornelis, 2018).  Wij hopen dat je, door een licht te werpen op de verschillende onzichtbare mechanismes, het stuur in eigen handen kan houden en de ouder kan zijn, die jij wil zijn.

Compenseren voor de stijl van de andere ouder

Opvoeden is een uitdaging. Elk kind heeft liefde nodig, grenzen en aanmoediging. Maar wat heeft jouw kind nu nodig, in welke mate en in welke vorm? Wat wil jij je kind meegeven? Hoe denkt jouw partner daarover? In alle gezinnen wordt er hierover gediscuteerd en verwijt de ene ouder de andere te bezorgd te zijn, te streng te zijn, ... Maar wanneer ouders gescheiden zijn, dreigen ze in de valkuil te lopen om te compenseren. Je weet heel goed wat de ander zijn voorkeursstijl is. Maar wat in het ander huis gebeurt, daar heb jij geen invloed meer op. Als je de ander als te streng ervaart, ben jij nog meer dan anders geneigd om je ondersteunende rol in te nemen. Dit doe je in het belang van je kind. Het uiteindelijke effect is echter dat de beide opvoedingsstijlen steeds verder uit elkaar liggen en kinderen de ene keer te streng en de andere keer te betuttelend worden aangepakt. En hier ligt vervolgens conflict op de loer. Ouders gaan elkaars stijl veroordelen. Dit brengt kinderen in een loyaliteitsconflict (Lees ook: 'Kinderen zijn loyaal. Wat betekent dat?').  Zo kan een voorkeur of afkeur van een opvoedingsstijl overvloeien in een voorkeur of afkeer voor één van de ouders (Maes & Cornelis, 2017). 

Dus, betrap je jezelf erop dat je iets toegeeft of net niet omdat de ander het zus of zo aanpakt, lees dan even onderstaande tips. 
  •  Heb je een reden om je zorgen te maken over het functioneren van je ex als ouder, breng dit dan ter sprake op een fijne manier:
    • Misschien zou je eens kunnen overwegen …
    • Heb je er al eens aan gedacht hoe het zou zijn als je ....
    • Natuurlijk mag jij erover beslissen, maar …
    • Misschien werkt het voor jou niet, maar voor mij werkt het als …
  • Als je merkt dat pogingen om het te hebben over bezorgdheden, vaak uitmonden in ruzies en de vijandigheden tussen jullie doet toenemen, stop dan met invloed uit te oefenen op de opvoedingsstijl van de ander. Hier moet je dus echt leren loslaten, afstand nemen … . Er zijn nu éénmaal verschillende visies over opvoeden/leven en wie kan uiteindelijk bepalen wat juist en best is. Denk dus niet aan wat er bij de andere ouder thuis gebeurt, maar reageer in functie van wat jouw kind volgens jou nu nodig heeft.
  • Heb je echter redenen om aan te nemen dat er sprake is van verwaarlozing of mishandeling, neem dan contact met je huisarts of een psycholoog.
  • Keur de regels van de ouder in het andere gezin niet openlijk af, hierdoor keur je onrechtstreeks ook de andere ouder af en komt het kind knel te zitten. Het kind kan beter omgaan met verschillende regels, dan dat het zich gekneld voelt tussen loyaliteiten.
  • Als je kinderen kritiek uiten over de andere ouder, moedig hen dan aan om deze kritiek rechtstreeks met de andere ouder te bespreken.

Compenseren voor het verdriet van je kind

Veel ouders voelen zich schuldig over wat ze hun kinderen aandoen door te scheiden. En natuurlijk hebben kinderen extra zorg nodig. Maar wat vaak gebeurt, is dat ouders grenzen gaan versoepelen, sneller gaan toegeven, gaan (over)beschermen, de problemen van hun kinderen beginnen op te lossen, … Je kind heeft het al zo moeilijk, dus wil je het niet nog meer frustreren. En zelf voel je je waarschijnlijk ook moe, waardoor je alles wat meer laat begaan. Hiermee doe je je kind echter geen cadeau. De regels en afspraken die je voordien gemaakt had, spelen in op hun noden, anders had je ze niet zo opgesteld. Behoud ze dan ook. Het geeft hen bovendien ook een houvast in een voor hen veranderende wereld. De regels nadien terug strakker aanhalen, is bovendien ook zeer moeilijk.

Enkele tips:
  • Behoud de regels die er waren.
  • Laat kinderen zelf oplossingen bedenken voor hun problemen. Natuurlijk kan je hen ondersteunen in het zoeken naar een voor hen gepaste oplossing, maar kom er niet onmiddellijk zelf met aandraven.
  • Zeker als het gaat over een probleem dat het kind ervaart bij de andere ouder: ouders zijn dan vaak geneigd om zelf te onderhandelen met de andere ouder, vaak vanuit een wantrouwen naar deze ouder toe. Motiveer je kind om zelf in gesprek te gaan met de andere ouder.
  • Wees er voor hen als ze je nodig hebben. Luister naar het verdriet en de andere emoties, veeleer dan te proberen het verdriet weg te nemen, weg te praten, … Hoe je dat doet lees je in de fiche 'Hoe met kinderen praten over de gevoelens die zij hebben bij de scheiding'.

Toegeven, omdat je kind een vluchtroute heeft

Heb je schrik om voet bij stuk te houden en in te gaan tegen de wensen van je kind, uit angst dat je kind straks voor de andere ouder kiest? Kinderen zetten dit ook vaak zelf in wanneer het hen uitkomt: 'Als jij zo onredelijk bent, dan ga ik wel bij mama wonen, die verstaat tenminste dat ik dat nodig heb!'. Deze angst is in hoog conflictsituaties jammer genoeg niet altijd onterecht. Je kan niet altijd vertrouwen op een steunende reactie van de andere ouder: 'Als jouw papa zo gereageerd heeft, zal hij wel een goeie reden gehad hebben'. Jij en je ex-partner twijfelen aan elkaars goeie intenties, waardoor je elkaar ondermijnt. En wat doe je dan? Durf je optreden? Of laat je je kind maar begaan?

Niet meer kunnen zien van je eigen aandeel in het gekwetst-zijn van je kind

Je zit in een strijd met je partner en incasseert het ene verwijt na het ander. Je gevoel van competentie als ouder wordt voortdurend belaagd. Je kwaadheid stijgt en je moet jezelf verdedigen om er te kunnen blijven staan. Hoe moeilijk wordt het dan nog om te kijken naar jouw aandeel in de strijd met je ex-partner, om te zien hoe ook jij je kind knel zet? Laat staan dat anderen jou confronteren met het lijden van je kinderen. Is het niet meer dan menselijk dat je op dat moment in de kramp schiet en je opnieuw aangevallen voelt, alsof ook deze persoon jou als ouder wil ondermijnen? Waarschijnlijk is dit niet zijn of haar bedoeling, maar wil die net als jij, alleen maar het beste voor jouw kind (Maes & Cornelis, 2017).

Enkele tips
  • Als je je aangevallen voelt door een opmerking van een ander, neem dan even je tijd en reageer niet onmiddellijk. Adem enkele tellen rustig in en uit, zo wordt je lichaam vanzelf rustiger.
  • Tracht de zorg te begrijpen die erachter zit! Stel jezelf de vraag: "Welke bezorgdheid ten aanzien van mijn kind, wil deze persoon delen met mij"?
  • Maak een onderscheid tussen de boodschap en de manier waarop de boodschap bij jou binnen kwam. Zit er een kern van waarheid in de boodschap?

Je kind knel zetten, zonder dat je het zelf beseft

Je was het al niet altijd eens met je ex-partner over de opvoeding en nu heb je er ook nog eens minder vat op. Je voelt je soms wel machteloos. Op de koop toe, zie je hem/haar ook nog veranderen. Als twee mensen uit elkaar gaan, zie je dat ze elk een andere groei doormaken en ook daar heb je geen vat op. Hoe groter de verschillen tussen jullie worden, hoe moeilijker het wordt om de stijl van de andere ouder niet te veroordelen. Hierdoor wordt het moeilijker voor het kind om gewoon het zijne te denken over één van jullie beiden. Uiteraard mag je als ouder denken wat je wil, maar je moet wel waakzaam zijn over die gedachten en gevoelens. Je kind voelt namelijk haarscherp jouw stemming en oordelen aan, ook al spreek je ze niet letterlijk uit, bijvoorbeeld: 

  • "Eet maar flink je groenten op, dan kan je er weer een weekje tegenaan."
  • "Maak je huiswerk nu maar, bij papa zal het er wel niet van komen."
  • "Met haar nieuwe vriend kan ze wel op reis gaan."
  •  …
Door de fouten of imperfecties van je ex-partner minder in de verf te zetten, geef je je kind bovendien een groot cadeau. Zo leert het, dat het ook zelf niet perfect moet zijn, om OK te zijn (Maes en Cornelis, 2017).

Tip: Denk nu even aan 3 goede eigenschappen van je ex. Er zullen toch ook wel redenen geweest zijn om ooit met hem of haar een relatie te beginnen? Je daar terug even bewust van worden, kan je helpen om je minder veroordelend te uiten ten aanzien van hem/haar.

En er is nog een manier waardoor je je kind onbedoeld in de knel zet. "Wil je graag Judo volgen of liever zwemmen" is een moeilijke vraag als in de familie van mama vooral wordt gezwommen en in de familie van papa vooral aan Judo wordt gedaan. Kiezen is, in een veroordelende context, tegelijk kiezen voor of tegen een ouder. Lees meer over dit onderwerp in de fiche "Kinderen zijn loyaal, wat betekent dat?".

Door de pijn en het verdriet, raak je misschien even je opvoedersrol kwijt

Overmand door allerlei pijnlijke emoties zal het waarschijnlijk moeilijk zijn om de kracht en de energie te vinden om er te zijn voor je kind. Jouw kind voelt aan dat het niet goed gaat met jou en zal op zijn/haar kinderlijke manier zorg dragen voor jou. Wanneer dit tijdelijk is, is dit absoluut niet erg. Waardeer je kind voor deze zorgen en je zal zien dat je kind ervan groeit. Wanneer je kind echter langdurig zorg voor jou opneemt, leert het niet voelen wat het zelf nodig heeft, en investeert het minder in eigen ontwikkelingsdoelen. Dit heeft schadelijke effecten op zijn/haar ontwikkeling. Men noemt dit 'Parentificatie' (Meer lezen: "Wanneer is sprake van parentificatie?"). Draag dus zeer goed zorg voor deze negatieve emoties. Hoe je dat doet, kan je lezen in de fiche "Zorg voor jezelf''.

Referenties en leestips


Maes, V. & Cornelis C. (2018). Blijven staan ondanks de storm. Garant: Antwerpen

Wiewauters, C. & Van Eycken, M. (2014). Een week mama een week papa? Wat kinderen bij een scheiding echt nodig hebben. Tielt: Lannoo.

Kijktip: de kleine jongen en het beest

Krantenberichten 

De Morgen: Hoe erg is het als een scheiding tot 2 verschillende opvoedingsstijlen leidt? Lees dit artikel hier.

Het laatste nieuws: De fouten die elke gescheiden ouder maakt. Lees dit artikel hier.

Op zoek naar meer informatie of hulp? 

Adressen en telefoonnummers van diensten waar je hulp kan vinden ivm. de opvoeding vind je in de gids voor gezinnen.

Deel dit artikel via