Wat betekent een scheiding met aanhoudend conflict voor mijn kind?

Dat een scheiding lastig is voor kinderen, dat kunnen we niet ontkennen. Maar kinderen geraken er meestal wel overheen en groeien uit tot mooie, stevige volwassenen. Waar loopt het nu toch soms mis? Dat is in hoge conflictsituaties. Of mensen nog samen zijn of niet, dat is blijkbaar niet de belangrijkste factor in de ontwikkeling van kinderen, wel de hoeveelheid van conflict en vijandigheid. Hoe werkt dit nu precies?

Fragment uit het gedicht "Fotoalbum" van Willem Wilmink. uitgeverij Bert Bakker 1996, Amsterdam

Dat ik van mijn vader hou,
doet moeder soms verdriet.
En dat ik van mijn moeder hou,
dat weet mijn vader niet.

Zo draag ik mijn geheimen mee,
en loop van hier naar daar.
Nog altijd hou ik van die twee,
die hielden van elkaar.

Wat als beide partners alleen nog het slechte zien van elkaar en elkaar zwart maken in bijzijn van hun kind?

Welke gevoelens ervaren kinderen als gevolg van een scheiding met aanhoudend conflict?

Schuldgevoelens. Het kind nooit goed doen. Kiezen voor de ene, is de ander tekort doen.Stel dat een ouder negatief praat over de andere ouder. Dan brengt dat de loyaliteit van het kind ten aanzien van die ouder in gevaar. Wanneer het kind het dan vanuit deze gevoelens opneemt voor de tweede ouder, kan de eerste ouder hier ofwel heel boos ofwel net heel verdrietig op reageren. Bij het kind ontstaat het gevoel iets verkeerds gedaan te hebben, waardoor schuldgevoelens ontstaan. Na verloop van tijd weten kinderen heel goed hoe de ene ouder denkt over de ander. Stilaan leren ze dat ze bepaalde gedragingen of situaties bij de ander ouder dienen af te keuren of te verzwijgen. Maar telkens als ze dit doen, ervaren ze ook schuldgevoelens ten aanzien van de andere ouder. Want eigenlijk mag je dat toch niet, een ouder afwijzen? Eigenlijk doe je die ouder toch onrecht aan? Deze voortdurende schuldgevoelens worden meestal afgeweerd door ze te verdringen, te negeren of weg te redeneren. Ondertussen betaalt het kind een zware emotionele prijs. Weggemoffelde schuldgevoelens blijven immers actief en kunnen aanleiding zijn tot depressieve gevoelens en stemmingen
Angst. Het kind kan angstig zijn om zijn ouder te kwetsen of de liefde van de ouder te verliezen. Vanuit de angst kan het kind zich voortdurend gaan aanpassen. Ook kan er sprake zijn van angst voor de woede van een ouder omwille van uitingen van loyaliteit t.o.v. de andere ouder

Hoe gaan kinderen daar nu mee om?

Er zijn kinderen die dan proberen beide ouders naar de mond te praten.
Andere kinderen proberen de twee werelden van mama en papa strikt gescheiden te houden.
Er zijn kinderen die zo hun best doen om het contact met beide ouders goed te houden, maar die steeds vast komen te zitten en schuldgevoelens ervaren. Zij verliezen de grond onder hun eigen voeten en kunnen depressief worden.
Er zijn ook kinderen die het oplossen door voor 1 ouder te kiezen en geen contact meer wensen met de andere ouder. Zie ook fiche 'Wanneer is er sprake van oudervervreemding?'

Meer duiding bij de film vind je op Villa Pinedo

Hoe kan dit op lange termijn schadelijk zijn voor kinderen?

Het kan een blijvend effect hebben op hun zelfvertrouwen: Enerzijds worstelt het kind met een voortdurend falen en gevoelens van schuld en schaamte. Anderzijds wordt het telkens geconfronteerd met het beeld dat de andere ouder niet OK is, de ander ouder met wie hij/zij wel 50% van zijn genetisch materiaal deelt. Een kind dat voortdurend het gevoel heeft te moeten kiezen voor de een en tegen de ander; moet daarmee in feite een deel van zichzelf afwijzen. Hoe kan je eigenwaarde ontlenen aan talenten en kwaliteiten die je hebt meegekregen van je vader of moeder als er voortdurend slecht wordt gesproken over hen?

Het kan ervoor zorgen dat het kind wantrouwen ontwikkelt ten opzicht van anderen. De voortdurende confrontatie met onveiligheid en wantrouwen bij een loyaliteitsconflict kan ervoor zorgen dat de toekomstige relaties van het kind de rekening gepresenteerd krijgen. Een kind heeft vanuit wantrouwen geleefd en de kans is groot dat hij de ander ook zo zal gaan benaderen. Terwijl in een (intieme) relatie vertrouwen van groot belang voor het laten slagen van die relatie.

Het kind leert ongewenste vormen van conflicthantering

Getuigenissen

Getuigenis: De ravage van een echtscheiding

We stelden reeds dat loyaliteit onverbreekbaar is. (zie fiche: "Kinderen zijn loyaal. Wat betekent dit?") Deze kracht speelt ook nog steeds als het kind al lang volwassen is. Een voorbeeld hiervan kan je lezen in deze getuigenis.

https://www.feeling.be/celebs/straffe-getuigenis-ravage-vechtscheiding

Getuigenissen: Scheiden met schade, kinderen over de pijn van een scheiding

Wat zijn de gevolgen van een vechtscheiding? Kinderen vertellen openhartig hoe de onmacht van hun ouders hun leven heeft veranderd.

Volwassen kinderen over de pijn van een vechtscheiding, over hoe de onmacht van hun ouders hun leven heeft veranderd.

https://www.npostart.nl/kruispunt/17-11-2019/KN_1710573

Tips

Natuurlijk wil jij als ouder het beste voor je kind en zal je je inspannen om bovenstaande te voorkomen voor je kind. Hieronder vind je een aantal tips terug die je kind kunnen helpen om te gaan met de verschillende loyaliteiten ook in moeilijke tijden.

Geef je kind toestemming om de andere ouder graag te zien.
Laat je kind toe contact te hebben met al zijn grootouders.
Ben je verschrikkelijk kwaad op je ex-partner. Ventileer bij iemand die je vertrouwt, zodat je niet je gal spuwt in bijzijn van je kind(eren). Vraag deze persoon om jou te ondersteunen zonder jou verder in het harnas te jagen tegen de andere ouder.
Tracht respectvol te blijven naar de andere ouder. Gebruik geen scheldnamen als je het hebt over de andere ouder, maar spreek over hem als mama/papa van … .
Ondervindt je kind ook zelf moeilijkheden bij de andere ouder? Koestert je kind negatieve gevoelens ten aanzien van deze ouder? Dit wil niet zeggen dat er geen loyaliteitsgevoelens meer zijn. En dit wil al helemaal niet zeggen, dat de loyaliteit van het kind verdwenen is. Ga gerust in gesprek met je kind over het moeilijke gedrag van de andere ouder. Tracht daarbij erkenning te geven voor de moeilijkheden zonder te minimaliseren of maximaliseren. Tracht echter ook zicht te werpen op verklaringen voor het gedrag of tracht ook op zoek te gaan naar wat wel goed en mooi is aan deze andere ouder.
Mogelijks zijn er fundamentele redenen waardoor een bezoek aan de andere ouder niet mogelijk of wenselijk is. Ga dan met jouw kind op zoek naar andere manieren om zijn/haar loyaliteit te uiten zoals het schrijven van een kaartje bij een verjaardag, het laten weten van schoolresultaten, …

Voel je dat je hulp nodig hebt om bovenstaand in praktijk te brengen? Je bent zeker niet alleen. Als je intens gekwetst bent geweest in de relatie, dan zijn bovenstaande tips en tools niet realiseerbaar in je eentje. Ga op zoek naar hulp, bv. bij een contextueel therapeut. Dit zijn professionals die gespecialiseerd zijn in de dynamieken van loyaliteiten en die jou kunnen ondersteunen in het proces om losser te komen van al die pijnlijke emoties en de kracht te vinden jouw kind vrij te kunnen laten in het uiten van zijn loyaliteiten.

Je kan op zoek gaan via de website van de BVRGS of via de website van vind-een-psycholoog. In beide gevallen vereist het echter wel nog zoekwerk om een deze professional in jouw buurt te vinden.

Bronnen

Driesen, L. (2012). Ik wil mama en papa, allebei! Over echtscheiding, verwerking, loyaliteit en hulpverlening. Antwerpen: Garant

Maes, V. & Cornelis, C. (2018). Blijven staan ondanks de storm. Antwerpen: Garant

Vanessa Maes en Christel Cornelis werken reeds 10 jaar met gezinnen verwikkeld in chronische vechtscheidingen. Zij hebben in 2018 hun expertise gebundeld in het boek 'Blijven staan ondanks de storm'. Een echte aanrader voor elke ouder die het gevoel heeft vast te zitten in een destructieve vechtscheiding.

Ga zeker ook eens kijken bij ...

Ook in volgende fiches vind je tips en tools die jou kunnen helpen om de loyaliteiten die jouw kind heeft ten aanzien van jouw ex-partner ruimte en zuurstof te geven.