Hoe ervaart mijn kind de scheiding? 

Verlies en rouw

Een heel eenvoudig, maar cruciaal inzicht: Kinderen kiezen niet voor de scheiding, zij willen liever beide ouders! Een scheiding betekent voor hen een breuk met de vertrouwde omgeving, het einde van iets heel wezenlijks. Het gezin vormt vaak de hele wereld voor het kind. Het gezin is een deel van zichzelf: ze definiëren zichzelf aan de hand van het gezin. En ook zelfs pubers die zich afzetten tegen, beschrijven zichzelf nog steeds ten opzichte van het gezin. De kern van dit gezin zijn hun ouders die ze vaak zien als een twee-eenheid, een 'mamapapa' in plaats van een afzonderlijke mama en papa. Kinderen hebben geen controle over de scheiding van deze twee-eenheid. Dat maakt hen fundamenteel onzeker en onveilig.

Veel kinderen ervaren in het begin dan ook heftige emoties. En deze emoties moeten ze verwerken, een plaats geven.Een scheiding is dus eigenlijk een rouwproces dat veel tijd vraagt, zowel voor de ouders als voor de kinderen. Maar weet dat je als ouder wel vaak reeds een stapje verder staat in het rouwproces dan jouw kind. Welke emoties kinderen ervaren en hoe zij deze emoties tonen is heel sterk individueel verschillend.

Overstuur: Hoewel kinderen het soms wel zien aankomen, zijn ze toch vaak geschokt en totaal verrast bij de aankondiging. De huiselijke wereld zoals zij die kennen verdwijnt. In eerste instantie kunnen ze niets positiefs zien. Soms ervaart het kind eerst een fase van ontkenning. Deze fase is een soort overlevingsmechanisme van kinderen in de stressvolle periode van een scheiding. Soms gaan kinderen hierbij ook fantaseren over hoe de ouders weer samen kunnen worden gebracht.

Verdrietig: De meeste kinderen zijn erg verdrietig als hun ouders gaan scheiden. Kinderen hebben verdriet omwille van de relatie tussen hun ouders die gedaan is en omdat ze mogelijks een ouder minder zullen zien. Mogelijke tekenen van verdriet zijn: lusteloosheid of juist heel actief zijn, dagdromen, minder goed kunnen concentreren, snel geïrriteerd raken, niet veel eten, zich vervelen, …

Eenzaamheid en een gevoel onzichtbaar te zijn. Kinderen ervaren vaak een gevoel van alleen gelaten worden. Ze komen tot het besef dat hun ouders niet alles kunnen oplossen en verliezen een deel het vertrouwen in hun ouders. Daarnaast hebben ze vaak ook het gevoel dat niemand hen echt ziet of bewust is van hun emoties. Helaas is dat soms ook een realiteit. Ouders worden vaak overweldigd door hun emoties en moeten daarnaast ook zoveel praktische en juridische zaken regelen. Het is voor ouder in deze veelheid heel moeilijk om er te zijn voor kinderen. Daarbij komt dat kinderen hun ouders vaak ook willen sparen en niet laten zien wat er echt speelt. Dit gevoel van onzichtbaarheid is op lange termijn zeer schadelijk voor kinderen. Het niet gezien worden in hun behoeftes door hun ouders, creëert een diepgaand gevoel van niet belangrijk te zijn.

Boos: Heel veel kinderen zijn erg boos wanneer de ouders gaan scheiden. Ze zijn boos omdat hun ouders gekozen hebben voor een situatie die nu hun leven op zijn kop zet. 'Hun ouders zijn toch groot en sterk? Kunnen zij er niet voor zorgen dat ze terug gelukkig worden samen?' Bij jonge kinderen uit zich dit vaak in vervelend, eisend of opstandig gedrag of meer ruzie maken met anderen. Oudere kinderen uiten dit in kwaad rondlopen, snel geïrriteerd zijn, verwijten en beschuldigingen uiten. Weet dan, dat onderliggend aan deze boosheid heel wat angsten en bezorgdheden schuilgaan en dat je best reageert op deze angsten en bezorgdheden en niet op de boosheid. Probeer dus niet deze boosheid de kop in te drukken. Hierdoor zullen de onderliggende emoties zoals verdriet en frustratie zich naar binnen richten en dat kan leiden tot een depressieve stemming. Bemoedig hen om de boosheid te uiten, maar tegelijk moet je grenzen aangeven. Gedrag dat niet toelaatbaar is zoals slaan of dingen vernielen, roep je best halt toe.

Schuldig: Het gebeurt ook veel dat jongere kinderen zich schuldig voelen. Dan denken zij dat het hun schuld is dat hun ouders gaan scheiden. Soms denken zij dat het komt doordat zij te vaak stout waren of te veel ruzie maakten met hun broer of zus.

Opgelucht : Wanneer ouders heel veel ruzie maakten, kan het zijn dat jongeren opluchting ervaren. Dat kan van korte duur zijn, als ze merken dat de ruzies ondanks de scheiding toch blijven voortduren.

Kinderen stellen het eigen rouwproces soms uit tot de hevigste storm bij hun ouders voorbij is. Ze proberen hun ouders in die periode zoveel mogelijk te 'sparen'. Kinderen vertonen daarom soms 'uitgestelde rouw', vaak bij het besef dat de scheiding 'voor altijd' is.

Wil je meer weten over 'hoe je kind ondersteunen in deze emotioneel turbulente periode, lees dan de fiche 'Wat heeft mijn kind nodig na de scheiding?'

Kinderzorgen: wat houdt kinderen bezig?

Kinderen ervaren heel veel zorgen in de beginfase van een scheiding. Weten waar kinderen zich zorgen over maken, helpt om toenadering te zoeken en gerust te stellen waar nodig.

  • Wat gaat er met mij gebeuren?

Peuters en kleuters weten niet wat er gaat gebeuren. Ze maken zich vooral zorgen over dagelijkse korte termijnzaken zaken zoals 'Wie gaat mij eten geven?'; 'Wie gaat mij voorlezen?', Waar ga ik heen na school?'. Kunnen vertellen hoe de dagen er concreet zullen uitzien, kan veel rust brengen voor hen. Probeer daarbij ook zoveel mogelijk gewoontes, dagritmes en rituelen te bewaren. Daarnaast zijn ze vaak ook heel ongerust als je even weggaat naar je werk of naar de winkel. Ze hebben gezien dat mensen kunnen weggaan bij elkaar en hebben nu soms ook schrik zelf verlaten te worden. Verwittig hen dat je vertrekt en vertel ook wanneer je terug zal zijn. Zo kunnen ze er terug in leren vertrouwen dat hun ouders, ondanks hun scheiding, ouder zullen blijven voor hen.

Iets oudere schoolgaande kinderen maken zich vooral zorgen over waar ze zullen wonen, of ze nog wel naar hun hobby kunnen gaan, of ze hun vrienden nog wel zullen zien, … . Ook voor hen brengt het rust als je daar snel een antwoord op kunt geven. Van zodra ze terug beter zicht krijgen op hoe hun toekomst eruit zal zien, kunnen ze zich terug bezighouden met het allerbelangrijkste en dat is 'kind zijn'.

  • Zorgen over geld

Kinderen merken de verandering in levensstijl op waarmee de scheiding vaak gepaard gaat of horen ouders ruzie maken over het geld. Hierdoor maken ze zich vaak zorgen of er wel genoeg geld zal zijn om straks eten te kunnen kopen of om leuke dingen te doen.

  • Zal mijn papa/mama mij wel graag blijven zien?

Als papa en mama kunnen ophouden elkaar graag te zien, kunnen ze dan ook ophouden mij graag te zien? Het is een bezorgdheid die leeft bij vele kinderen, maar die ze vaak niet met zoveel woorden uitspreken. Deze angst komt soms tot uiting in woedeaanvallen of claimgedrag. Hen zeggen dat je hen graag ziet, daar kan je echt nooit in overdrijven.

  • Zorgen over het welzijn van ouders en/of broers en zussen

Soms gebeurt het dat kinderen zich zorgen maken over de ouders of broer of zus. Dan zijn ze bang dat hun ouders het niet alleen redden in het nieuwe huis, dat hun ouders zich heel verdrietig en eenzaam voelen. Kinderen voelen het zeer goed aan als hun ouders het zwaar hebben. Dan willen ze voor hun ouders zorgen. Als dit een tijdje duurt, is dat geen probleem. Maar wanneer dit een vast patroon wordt, dan is dit zeer belastend voor kinderen. Wanneer kinderen echter zien dat ouders, ondanks de pijn en het verdriet ook goed voor zichzelf kunnen zorgen, voelen ze zich veiliger en zelfzekerder en kunnen ze meer stilstaan bij wat ze zelf nodig hebben. Lees meer hierover in de fiche 'Zorg voor jezelf'.

Kinderen willen niet kiezen ...

Kinderen zijn meestal loyaal tegenover beide ouders. Ze willen laten merken dat ze 'evenveel' van beide ouders houden. En dat is in een situatie van echtscheiding echt niet gemakkelijk.

... maar dat is niet altijd gemakkelijk  

  • Soms durven kinderen niet echt vertellen dat ze het leuk hebben gehad bij de andere ouder, uit schrik mama of papa te kwetsen.
  • Kinderen willen tegemoetkomen aan verwachtingen van ouders. Maar hoe doe je dat als deze verwachtingen heel ander zijn. Dit is heel verwarrend voor hen. Het is niet zo vreemd dat ze dan tegen jou andere uitspraken doen, dan tegen je ex-partner.Voor ouders is dat verwarrend. Alsof je kind je plots niet meer vertrouwt, of twee gezichten heeft. Maar dat is het absoluut niet zo. Het is voor kinderen vaak heel moeilijk een eigen weg te vinden tussen twee werelden die soms heel verschillend zijn. Het wordt nog moeilijker voor hen als die werelden elkaar veroordelen. Kinderen maken zich dan soms zorgen teveel te lijken op of zicht te gedragen als de andere ouder en hebben schrik voor afkeuring en afwijzing. En dat is wat soms ook gebeurt. Zeker in situaties van vechtscheiding. Sommige uitspraken of gedragingen van kinderen kunnen dan zoveel pijn oproepen bij de ouder, dat er een afwijzing op volgt. Weet jij als ouder dat dit jou soms overkomt, lees dan de fiche 'hoe overleven jij en je kinderen een vechtscheiding'.
  • Kinderen voelen zich vaak klemgezet in verschillende rollen:
    • De rol van postbode: vb. 'Vraag eens aan je papa of hij je vroeger wil komen ophalen?' Het lijkt een heel onschuldige vraag, maar kinderen kunnen soms schrik hebben voor de reactie van de andere ouder: Gaat hij/zij boos zijn? Gaan ze hierdoor nog bozer worden op elkaar? Kinderen kunnen vaak zeer goed voorspellen welke vragen, welke thema's de ruzie gaan aanwakkeren.
    • De rol van informant: Ouders vragen vaak hoe het geweest is bij de andere ouder. Dat is niet meer dan een vorm van oprechte interesse. Wanneer ouders echter teveel beginnen doorvragen naar details, kunnen kinderen het gevoel hebbe, dat ze moeten optreden als spion: Misschien vindt mama of papa het wel niet leuk dat dit allemaal verteld wordt.' Kinderen kunnen zich op zo een moment heel erg schuldig voelen.
    • De rol van aanklager: Soms zijn ouders zo verbitterd dat ze willen dat hun kinderen echt partij voor hen kiezen en dat ze meegaan in de veroordelingen van de ex-partner. Lees hierover meer in de fiche : 'loyaliteit'.

Bronnen 

Maes, V. & Cornelis, C. (2018). Blijven staan ondanks de storm. Handvatten voor ouders in een hoogconflictscheiding. Leuven: Garant.
Wiewauters, C. & Van Eycken, M. (2014). Een week mama een week papa? Wat kinderen bij een scheiding echt nodig hebben. Tielt: Lannoo.

Meer lezen? 

​In het onderzoeksrapport "Awel, ik ben in de war door de scheiding van mijn ouders" (2015) brengen C. Wiewauters en K. Emmery een kwalitatieve analyse van de gesprekken van kinderen en jongeren met AWEL over de scheiding van hun ouders.

Webtips  

Op http://kinderen.tweehuizen.be/ kan je samen met jouw kind heel wat informatie vinden. Als je klikt op 'de bus', hoor en lees je kinderen vertellen over hun gevoelens bij de scheiding van hunouders.

Op http://jongeren.tweehuizen.be kan je lezen hoe jongeren de scheiding ervaren. Je kind kan er zelf ook tips vinden om zich beter te voelen, en leest er getuigenissen van andere jongeren.

Op https://www.villapinedo.nl/ vind je heel wat informatie rond het perspectief van kinderen en jongeren met gescheiden ouders
Er is ook een online forum waarop je als ouder vragen kan stellen rond de scheiding en jouw kind, zie https://www.villapinedo.nl/forum_ouders/​ 
Op https://training.villapinedo.nl/ kan je een online training vinden die je helpt om te kijken door de ogen van je kind. Kostprijs: 129 euro.
Bij http://www.opvoedingslijn.be/ kan je terecht met allerlei opvoedingsvragen, ook naar aanleiding van een relatiebreuk.

Deel dit artikel via